جانم بستان، عقیده‌ام را نه

علوم انسانی

در ۱۹۴۵ دهقانی به نام محمدعلی السمّان، از مردم اطراف شهر نجع حمادی، با برادرانش به جبل رفتند تا مقداری سَبَخ (خاک نرمی که برای حاصلخیز کردن زمین به کار می‌رود) با خود بیاورند. چون زمین را به قصد یافتن سَبَخ کندند، خمرۀ سفالی سرخ‌رنگی یافتند. می‌ترسیدند بشکنندش مبادا جنّی داخلش باشد و آزاد شود. ولی با خودشان حساب کردند که شاید داخل خمره طلا باشد. زدند و شکستند. طلا نبود. سیزده جلد کتاب جلدچرمی پاپیروسی بود. پاپیروس‌ها را به خانه آوردند و برای روشن کردن اجاق یک مقداری‌شان را همان شب سوزاندند. باقی را هم یک جایی پنهان کردند. چندی بعد هم به خون‌خواهی پدرشان رفتند و احمد اسماعیل را کشتند و مثله‌اش کردند و سینه‌اش را شکافتند و قلبش را درآوردند و خوردند! و این اصلاً داستان نیست؛ عین حقیقت است. محمدعلی را سرانجام گرفتند و کتاب‌ها را یافتند. مجموعه‌ای ذی‌قیمت از متون صدر مسیحیت، که معروف شد به متون نجع حمادی. محققان خبر داشتند که جز مجموعۀ اناجیل، متن‌های دیگری هم در صدر مسیحیت تألیف شده است. خبرش در ردیه‌های بی‌شمار بر متونی که بدعت‌آمیز ارزیابی شده بود، درج بود. اما از خود آن آثار اثری نبود. حالا مجموعۀ تقریباً کاملی از این متون در مصر یافته شده بود، یک‌سره مغایر با مصوبات کلیسا به عنوان مأخذ شریعت مسیحیت. اصلاً چیز دیگر می‌گفتند این آثار، از دین دیگری حرف می‌زدند، نه حتا دین، یک‌جور طریقت، که پیرش عیسای ناصری بود. حال و هوایی گنوستی‌سیستی داشتند. شناخت خدا را منوط می‌کردند به شناخت خود. رستاخیز عیسا را تفسیر ظاهری ابلهان می‌دانستند. برای عیسا خواهران و برادرانی برمی‌شمردند، نه فقط این، زن و فرزندانی. کل داستان با حقیقت لایتغیر ایمان مسیحی مغایرت داشت؛ نفی بنیادین ایمان مسیحی، که بر این گزارۀ چون‌وچراناپذیر استوار است: «عیسی از گور برخاست». داستان این متون و تحلیل مندرجات آن را در کتاب «انجیل‌های گنوسی» ملاحظه بفرمایید. هارولد بلوم بیراه نگفته است که: «کتابی‌ست همیشه خواندنی. دارای اطلاعات عمیق و بسیار وسوسه‌انگیز...» شاید برای شما هم مانند راقم این سطور پرسش‌هایی مطرح شود که پاسخشان را لزوماً در این کتاب نمی‌توان یافت: چرا حالا که این متون ظاهر شده‌اند، کک مؤمنان نمی‌گزد؟ یا، اصلاً شتر دیدی ندیدی؛ یا، انگِ طامات و لاطائلات... چرا نفی برخاستن عیسا از گور کفر است؟ کفر چیست؟ ایمان چیست؟

شهرام یوسفی
انجیل‌های گنوسی | الین پیگلز | ماشاءالله کوچکی میبدی | انتشارات علمی و فرهنگی